Refresh your memory · Hoe werkt de gemeente?

Om goed te kunnen lobbyen, moet je kunnen bepalen wie je wanneer en met wat voor vraag of informatie gaat benaderen. Daarom staan we stil bij de verschillende spelers in de gemeente en hun rol.

De gemeenteraad

De gemeenteraad is de baas van de gemeente. Je kunt de raad vergelijken met de Tweede Kamer in Den Haag. De raad is de lokale volksvertegenwoordiging. De gemeenteraad wordt eens in de vier jaar gekozen en alle raadsleden zijn lid van een politieke partij. In de gemeenteraad zitten vaak zowel landelijke partijen, die je ook kent uit uit de Tweede Kamer, als lokale partijen. Alle raadsleden van een partij vormen samen een fractie.

De gemeenteraad heeft vier taken:

  1. Het vertegenwoordigen van burgers
  2. Het bepalen van het beleid van de gemeente op hoofdlijnen
  3. Het controleren van het college van burgemeesters & wethouders (B&W)
  4. Het benoemen van de wethouders en het voordragen van een kandidaat voor het burgemeesterschap

Coalitie of oppositie?

Na verkiezingen gaan de partijen die de meeste stemmen hebben gekregen met elkaar onderhandelen om het college van burgemeesters en wethouders te vormen. Die partijen noem je samen de coalitie. De overige partijen noem je de oppositie. De coalitie heeft meestal meer dan de helft van de zetels. Dat betekent dat hun plannen bij het stemmen bijna altijd worden goedgekeurd.

Vergaderen

Een groot deel van het werk van raadsleden bestaat uit vergaderen. Tijdens die vergaderingen worden de kaders voor beleid vastgesteld en controleren raadsleden het college door bijvoorbeeld kritische vragen te stellen. Ter voorbereiding zijn raadsleden op zoek naar informatie om hun mening te vormen én naar voorbeelden om te gebruiken in het debat. Jouw verhaal heeft daarom waarschijnlijk meer effect als je het voor een raadsvergadering over jouw onderwerp deelt, dan als je het raadslid een dag na het debat mailt.

Daarom is het goed om eens op de website van de gemeente te kijken naar de vergaderingen, want elke gemeente heeft eigen gewoonten. Zo vergaderen sommige gemeenteraden altijd met de hele raad, terwijl er in andere steden eerst vergaderd wordt in kleinere commissies.

Raadsvergadering

Tijdens de vergaderingen met alle partijen uit de gemeenteraad (plenaire vergadering) komen de belangrijkste onderwerpen aan bod en kan er gestemd worden over kaders voor beleid, initiatiefvoorstellen van de raad of moties. Alle raadsvergaderingen zijn openbaar. De vergaderzaal heeft een publieke tribune waar iedereen de vergadering kan volgen. Geen tijd om naar het stadhuis te gaan? Er is altijd een livestream op internet te vinden en meestal kan je de vergaderingen ook online terugkijken.

Raadscommissies

Omdat er in sommige gemeenten wel 45 mensen in de gemeenteraad zitten, kiezen veel gemeenten ervoor eerst te vergaderen over een plan of idee met een kleinere groep raadsleden in raadscommissies. Een raadscommissie houdt zich bezig met een specifiek thema, bijvoorbeeld Onderwijs of Werk & Inkomen. Tijdens de commissievergadering wordt over verschillende onderwerpen binnen dit grotere thema gesproken. De commissieleden kunnen hun mening geven over de plannen die op de agenda staan. Als de standpunten over een voorstel zijn uitgewisseld, komt het voorstel op de agenda van de plenaire vergadering. Daar wordt dan nog kort over het voorstel gesproken of soms wordt er alleen nog maar over gestemd.

De raadsleden die in zo’n commissie zitten, worden ook wel woordvoerders genoemd.
Elke politieke partij verdeelt de onderwerpen waar de gemeente over gaat en benoemt woordvoerders. Je hoeft ze dus niet allemaal te mailen, je kan gewoon de woordvoerders benaderen.

De raadsgriffie

De gemeenteraad wordt geholpen door de raadsgriffie. Dit is een team van ambtenaren dat ervoor zorgt dat de gemeenteraad goed werkt. De raadsgriffie bereidt de vergadering van de raad voor en heeft contact met inwoners en organisaties in de gemeente. Jij mag ook aankloppen bij de griffie als je vragen hebt over de gemeenteraad. Zo kunnen zij je vertellen wanneer een onderwerp besproken wordt in de raad en op welke manier dat gebeurt. Ook weet de griffie wanneer het beste moment is om je mening te delen, bijvoorbeeld door in te spreken tijdens een vergadering. Maar let op! Inhoudelijke of politieke vragen over plannen van de gemeente kan de griffie niet beantwoorden.

Het college van burgemeester en wethouders

Het college van burgemeester en wethouders (ook wel college van B&W of college) is het dagelijks bestuur van de gemeente. Zij zijn het dagelijks bestuur van de gemeente. Binnen de kaders die de gemeenteraad heeft gesteld bepaalt het college hoe het beleid uitgevoerd wordt.

Burgemeester

De burgemeester is zowel voorzitter van het college van burgemeester en wethouders als van de gemeenteraad. Daarnaast is de burgemeester in elk geval verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid. In veel gemeenten heeft de burgemeester nog een aantal onderwerpen in haar portefeuille. Denk daarbij aan het behartigen van de stadsbelangen bij de landelijke overheid.

Wethouders

Wethouders kun je zien als de ministers van de gemeente. Elke wethouder heeft een
eigen portefeuille en een team ambtenaren dat haar ondersteunt. Elke wethouder is dus verantwoordelijk voor een klein stukje van de plannen en afspraken in een gemeente. Vaak zijn de wethouders ook nog verantwoordelijk voor bepaalde wijken in de stad.

De wethouders zijn lid van de politieke partijen uit de coalitie. Het is handig om te weten van welke politieke partij de wethouder is.

Coalitieakkoord

Na de verkiezingen hebben de partijen in de coalitie samen afspraken gemaakt over welke plannen en ideeën ze de komende vier jaar willen uitvoeren. Dit hebben ze vastgelegd in een coalitieakkoord (of collegeakkoord).

Je kunt het akkoord altijd vinden op de site van de gemeente. Het is belangrijk om te kijken wat de partijen hebben afgesproken en of er dingen in staan die aansluiten bij wat jij wilt bereiken. Het zijn meestal nog hele abstracte ideeën, maar het geeft je wel een beeld van de prioriteiten van de coalitie. Gebruik dit dan ook als je gaat lobbyen.

Ambtenaren

Iedereen in dienst van de gemeente is een ambtenaar. Dit kan dus een beleidsadviseur van een wethouder zijn, maar ook een loketmedewerker bij de gemeente die jou een nieuw paspoort aanreikt. Voor de burgerlobbyist zijn beleidsambtenaren een goed aanspreekpunt. Ze zijn vaak expert op een bepaald onderwerp, dus ze kunnen inhoudelijke vragen voor jouw lobby goed beantwoorden.

Een beleidsambtenaar zorgt voor de voorbereiding van voorstellen van de wethouders en voor het uitvoeren van beleid. Ook adviseren en ondersteunen ze wethouders. Hierdoor hebben ambtenaren een goed beeld van de lokale politiek. Ze weten waar kansen liggen en kunnen je dus goed helpen om ruimte te vinden voor jouw lobby binnen het bestaande beleid.

Maar let wel op! Wil jij het bestaande beleid op de schop gooien? Dan ben je bij de ambtenaar aan het verkeerde adres. Dat is namelijk een taak van de politiek en niet van de ambtenaar.